De bekendste fases van rouw komen uit het Kübler-Ross-model. Dit model noemt 5 reacties:
Dit model werd ontwikkeld op basis van gesprekken met mensen die zelf ernstig ziek waren en zouden overlijden. Later gingen mensen het ook gebruiken om rouw na een verlies te beschrijven. Er bestaan inmiddels ook modellen met 7 fases van rouw.
De verschillende fases van rouw kunnen helpen om gevoelens te herkennen. Maar ze vormen geen vast stappenplan. Je hoeft niet iedere fase te ervaren en de gevoelens komen niet altijd in dezelfde volgorde. Frank: “Er zijn niet echt vaste fases van rouw. Rouw is grillig. Er zijn momenten met intens verdriet, maar ook momenten waarop iemand goed kan functioneren.”
Tijdens een rouwproces kunnen veel verschillende gevoelens naast elkaar bestaan. Je kunt verdrietig of boos zijn, maar ook schuld, angst of opluchting voelen. “Opluchting kan bijvoorbeeld ontstaan als je jarenlang intensief voor iemand hebt gezorgd”, legt Frank uit. “Dat betekent niet dat je niet van die persoon hield. Al die wisselende gevoelens mogen naast elkaar bestaan.”
Ook fijne momenten horen bij rouwverwerking. Misschien heb je na een moeilijke periode ineens een leuke dag. Sommige mensen voelen zich daar schuldig over. Volgens Frank is dat niet nodig: “Een fijne dag betekent niet dat de rouw voorbij is of dat je iemand niet meer mist. Het laat zien dat mensen ook in staat zijn om weer verder te leven.”
Er bestaat geen vaste tijd voor rouw. Hoe het rouwproces verloopt, hangt onder andere af van wie je hebt verloren en welke betekenis die persoon voor je had.
Iemand missen na een overlijden kan altijd onderdeel van je leven blijven. Het doel is daarom niet om het verlies te vergeten of er helemaal overheen te komen.
“Verlies krijgt na verloop van tijd een plek”, vertelt Frank. “Je leert ermee leven. Er blijven momenten van pijn, maar er komen meestal ook weer fijne momenten.”
De term onverwerkte rouw kan de indruk geven dat verdriet op een bepaald moment klaar moet zijn. Zo werkt het niet. Een moeilijke dag of een nieuwe golf van verdriet kan ook jaren later nog voorkomen.
Een verjaardag, een liedje of een grote verandering in je leven kan het gemis opnieuw sterk voelbaar maken. Dat hoort bij rouw.
Het is verstandig om hulp te zoeken als de klachten lange tijd heel sterk blijven en dagelijkse dingen steeds moeilijker worden. Mogelijke signalen zijn:
Frank: “Als iemand ook na langere tijd nog niet kan functioneren op het werk of thuis, kan dat een teken zijn dat de rouw is vastgelopen.” Dit wordt ook wel langdurige, problematische of complexe rouw genoemd. Een hulpverlener kan samen met jou kijken wat er speelt en welke hulp bij je past.
Volgens Frank zijn 2 dingen belangrijk bij het verwerken van verdriet: ruimte maken voor de pijn en voorzichtig de draad van het leven weer oppakken.
Je hoeft verdriet, boosheid of schuld niet meteen op te lossen. Het kan helpen om erover te praten met iemand die je vertrouwt. Je kunt je gevoelens ook opschrijven. Schrijf bijvoorbeeld een brief aan degene die je verloren bent. Of schrijf op waarom je boos bent en wat je nog had willen zeggen.
“Laat het verdriet er zijn en neem er tijd voor”, adviseert Frank. “Door iets op te schrijven, kun je bewust aandacht geven aan wat je voelt.”
Rouwen en verder leven kunnen naast elkaar bestaan. Probeer daarom kleine onderdelen van je gewone leven weer op te pakken. Ga bijvoorbeeld wandelen, spreek met iemand die je vertrouwt of doe een activiteit die je vroeger graag deed en die belangrijk voor je is.
Dat betekent niet dat je het verlies achter je laat. Je leert verder leven terwijl het gemis bij je blijft.
Wil je ondersteuning bij het omgaan met rouw en verdriet? Klanten van Zilveren Kruis kunnen mogelijk gebruikmaken van het aanbod van NewHealth via de Gezond en Fitbundel. Bekijk welke vergoeding en voorwaarden voor jou gelden.
