Stress komt voort uit de vecht-of-vluchtreactie. Deze reactie maakt je lichaam klaar om snel te handelen als dat nodig is.
“Stress is in de kern een heel nuttige reactie”, legt Frank uit. “Je hartslag en ademhaling gaan omhoog en je spieren spannen zich aan. Zo kan je lichaam een stap extra zetten.” Dat kan helpen voor een examen, een presentatie of een drukke werkdag. Na de spannende situatie hoort je lichaam weer tot rust te komen. “Het probleem ontstaat als er steeds te veel moet en je alsmaar doorgaat”, vertelt Frank. “Je lichaam blijft zich dan klaarmaken voor actie. De spanning krijgt niet genoeg tijd om te zakken.”
Als je lichaam lang gespannen blijft, kun je verschillende klachten krijgen. Veelvoorkomende lichamelijke klachten door stress zijn:
“De lichamelijke klachten vallen vaak als eerste op”, zegt Frank. “Mensen voelen zich gejaagd, hebben gespannen spieren of krijgen last van hun rug. Ook hartkloppingen en een hoge ademhaling kunnen voorkomen.”
Stress kan ook invloed hebben op je darmen. Je darmen kunnen sneller of juist langzamer gaan werken. Daardoor kun je diarree, verstopping of buikkramp krijgen. Sommige mensen zeggen dat hun darmen ‘in de knoop’ zitten.
Ook oorsuizen kan meer opvallen als je gespannen bent. Stress hoeft niet de oorzaak van het oorsuizen te zijn, maar kan de klachten wel erger maken.
Als de stress blijft, merk je dat vaak ook in je hoofd en in je gevoel. “Uiteindelijk gaan je concentratie en geheugen achteruit”, legt Frank uit. “Je wordt sneller boos, prikkelbaar of emotioneel. Sommige mensen worden ook somber.”
Wat voelt als geheugenverlies door stress, kan vaak een probleem met aandacht zijn. Als je hoofd voortdurend met spanning bezig is, sla je informatie minder goed op. Daardoor vergeet je sneller iets.
Deze signalen kunnen erop wijzen dat je te lang doorgaat:
“Als je na een vrij weekend nog steeds alleen maar op de bank kunt liggen, ben je vaak al te ver gegaan”, vertelt Frank. “Je lichaam heeft dan meer tijd nodig om te herstellen.”
Bij stress maakt je lichaam onder andere adrenaline en cortisol aan. Adrenaline zorgt voor de snelle stressreactie. Cortisol helpt je lichaam om energie vrij te maken als de stress langer aanhoudt. Je bijnieren maken dit hormoon. Dat zijn kleine organen boven je nieren.
“Adrenaline en cortisol zijn in de eerste plaats helpende hormonen”, legt Frank uit. “Ze zorgen ervoor dat je iets extra’s kunt doen. Het wordt lastig als je lichaam steeds gespannen blijft en de stresshormonen niet genoeg kunnen dalen.”
Cortisol is dus niet per se slecht. Je lichaam heeft het nodig. De hoeveelheid cortisol verandert gedurende de dag. Bij langdurige stress kan die regeling verstoord raken. Langdurige stress kan hierdoor ook invloed hebben op je afweer en op de manier waarop je lichaam energie gebruikt.
Er bestaat geen speciaal product of één soort voeding waarmee je je cortisol regelt en langdurige stress oplost. Om langdurige stress te verminderen, helpt het vooral om de oorzaak aan te pakken en voldoende te herstellen.
Daar is geen vaste tijd voor. Na een korte spannende situatie kan je lichaam vaak snel weer rustig worden. Heb je lange tijd te veel van jezelf gevraagd? Dan duurt het herstel ook langer.
“Stress die je in een maand hebt opgebouwd, is niet na één vrije dag weg”, vertelt Frank. “Je lichaam heeft tijd en voldoende rustmomenten nodig om de balans terug te vinden.”
De gevolgen van langdurige stress verdwijnen dus meestal stap voor stap. Genoeg slapen, pauzes nemen en je agenda leger maken helpen daarbij. Maar soms is alleen rust niet meer genoeg en is extra hulp nodig.
Schrijf op welke situaties op dit moment de meeste spanning geven.
“Vraag jezelf af: wat is mijn belangrijkste bron van stress?”, adviseert Frank. “En kan ik daar op dit moment iets aan veranderen?”
Misschien komt de stress vooral door werk, studie, geldzorgen, mantelzorg of een combinatie van verschillende dingen. Het kan helpen om eerst 1 belangrijke oorzaak te kiezen.
Kun je iets veranderen? Bedenk dan wat de eerste stap is. Maak bijvoorbeeld een planning, vraag hulp of bespreek een te volle agenda.
“Kom in actie”, zegt Frank. “Als de stress alleen in je hoofd blijft zitten, kom je niet verder. Een kleine, duidelijke stap kan al rust geven.”
Stress verminderen gaat niet alleen over beter omgaan met drukte. Soms moet er echt iets af.
“Veel mensen vinden het moeilijk om nee te zeggen”, vertelt Frank. “Maar als je agenda te vol is, moet je soms tegen je leidinggevende of iemand anders zeggen: dit lukt deze week niet.”
Je kunt bijvoorbeeld zeggen: “Mijn agenda is nu te vol. Kunnen we samen kijken welke taken het belangrijkst zijn?” Of: “Dit lukt mij deze week niet. Wanneer is het echt nodig?” Of: “Ik kan dit doen als een andere taak kan wachten.”
Wie gestrest is, wil vaak juist harder doorwerken. Volgens Frank werkt dat niet: “Je lichaam jaagt zichzelf dan alleen maar verder op. Neem dus pauzes, ook als dat op een druk moment onlogisch voelt.”
Zorg daarnaast voor regelmatige slaap, beweging en buitenlucht. Een rustige ademhaling kan ook helpen. Adem naar je buik en adem iets langer uit dan in.
Wil je zelf werken aan stress of piekeren? In de ZelfZorgWijzer-app van Zilveren Kruis vind je de online zelfhulpmodules Werkstress en Piekeren van NewHealth. Je krijgt uitleg en praktische oefeningen die kunnen helpen om spanning te herkennen, grenzen aan te geven en meer rustmomenten in te bouwen.
