Stel je voor: je bent cliënt met een licht verstandelijke beperking, psychische problematiek en gedragsproblemen. Je wordt van de ene zorginstelling naar de andere overgeplaatst, van GGZ naar verstandelijk gehandicaptenzorg, soms zelfs naar detentie. Steeds weer een nieuwe omgeving, nieuwe gezichten, nieuwe regels. Het gevolg: onveiligheid, wanhoop en het gevoel geen toekomst te hebben.
Precies deze situatie stond aan de basis van project Pro, een samenwerking tussen ASVZ, Pluryn, Trajectum, VGZ, Zilveren Kruis en het Centrum voor Consultatie en Expertise. Sinds 2017 werken zij samen om dit patroon te doorbreken en de kwaliteit van leven van 24 mensen met LVB+ te verbeteren.
Pro richt zich op een ‘zo gewoon mogelijk leven’ voor cliënten. Het gaat niet primair om het voorkomen van probleemgedrag, maar om het beantwoorden van menselijke behoeften. De ondersteuning is erop gericht om zoveel mogelijk in die behoeften te voorzien. Daarbij staat de orthopedagogische omgeving centraal, die wordt aangepast aan de individuele cliënt. Pro stimuleert het opbouwen van (zelf)vertrouwen, wat bijdraagt aan emotionele en sociale stabiliteit.
Een belangrijk uitgangspunt is onvoorwaardelijkheid – in de ondersteuningsrelatie én op het gebied van wonen en verblijf. Dat betekent concreet dat cliënten niet worden overgeplaatst, ongeacht het gedrag.
“Onvoorwaardelijkheid betekent dat cliënten mogen blijven wonen, ongeacht wat er gebeurt,” vertelt een begeleider. “Dat we er altijd voor hen zijn, ook als het gedrag moeilijk is.” Tegelijkertijd is er begrip dat grenzen nodig zijn. “Bij strafbare feiten grijpt de wet in, maar wij blijven contact houden, bijvoorbeeld door bezoek te brengen als iemand in een justitiële setting zit.”
Het vraagt maatwerk en een voortdurende zoektocht: wat heeft het team nodig om voor deze cliënt te zorgen? Soms betekent dat dat een begeleider die het lastig vindt om met een cliënt te blijven werken, naar een andere woning verhuist. Zo blijft de zorg passend én betrokken.
Onvoorwaardelijkheid werkt alleen als iedereen binnen de organisatie deze visie deelt. Dat betekent dat niet alleen begeleiders, maar ook ondersteunend personeel op de hoogte zijn en bijdragen aan een veilige omgeving. Regelmatige aandacht in beleid, trainingen en teamoverleg is essentieel. Ook is er nadrukkelijk aandacht voor het welzijn van medewerkers en het ontwikkelen van hun competenties.
Teamleiders, managers, behandelaren en bestuurders nemen samen verantwoordelijkheid voor de Pro-zorg, zorgen voor draagvlak en bevorderen samenwerking.
Het omgaan met complex gedrag is zwaar. Daarom coachen leidinggevenden begeleiders om het gedrag vanuit context te blijven zien en te reflecteren op hun eigen rol. Nazorg en emotionele steun zorgen ervoor dat begeleiders dicht bij de cliënt kunnen blijven, ook na incidenten.
Veiligheid binnen het team is cruciaal. Vertrouwen in collega’s en heldere afspraken zorgen voor rust en duidelijkheid. Een open teamklimaat waarin je fouten durft toe te geven, helpt begeleiders om elkaar te ondersteunen en onveilige situaties te voorkomen.
Onvoorwaardelijkheid vraagt om investeren in relaties: tussen begeleiders en cliënten, binnen teams en in de hele organisatie. Van bestuur tot directie, iedereen draagt bij aan een omgeving waarin cliënten kunnen blijven wonen en zich veilig voelen.
Het meest opvallende resultaat? Sinds het begin van project Pro in 2018 is niemand van deze 24 cliënten gedwongen overgeplaatst. Dat bewijst dat onvoorwaardelijkheid, hoe complex ook, wél kan.
Meer weten over Pro of interesse in het Pro Inspiratieprogramma? Ga naar deze pagina op het Kennisplein Gehandicaptensector. Meer weten over het onderzoek naar Pro? Ga naar deze pagina op de website van de Academische Werkplaats Leven met een verstandelijke beperking (www.awvb.nl)